Nhật Bản giải bài toán thiếu nhân lực khách sạn – nhà hàng như thế nào?

Nhật Bản đón kỷ lục 42,6 triệu lượt khách quốc tế năm 2025 nhưng hơn 70% cơ sở lưu trú thiếu người. Lao động nước ngoài, robot, ryokan bỏ bữa tối và bài học cho ngành dịch vụ Việt Nam.

Năm 2025, Nhật Bản đón kỷ lục hơn 42,6 triệu lượt khách quốc tế. Nhưng cùng lúc đó, hơn 70% cơ sở lưu trú cho biết đang thiếu người, có ryokan phải ngừng phục vụ bữa tối, có khách sạn không thể mở hết phòng. Cách Nhật Bản xoay xở với bài toán "khách nhiều, người làm ít" là bài học đáng tham khảo cho Việt Nam, nơi ngành du lịch cũng đang tăng tốc.

Khách tăng kỷ lục, nhân lực không theo kịp

Đầu bếp sushi ở Tokyo

Đầu bếp sushi tại Tokyo, nghề cần con người dù công nghệ phát triển · Ảnh: Gene Brutty / Unsplash

Phòng ryokan truyền thống

Phòng ryokan Arai ở suối nước nóng Shuzenji, bán đảo Izu · Ảnh: Susann Schuster / Unsplash

Theo dữ liệu JNTO (Travel Voice, 01/2026), Nhật Bản đón 42.683.600 lượt khách quốc tế năm 2025, tăng 15,8% và lập kỷ lục mới. Năm 2026, lượng khách 9 tháng giảm nhẹ khoảng 2,9% do bão, giá vé máy bay và giảm chuyến bay từ Trung Quốc, nhưng vẫn ở mức rất cao.

Sách trắng du lịch 2026 của Nhật Bản (Nippon.com/Jiji, 07/2026) cho biết 72,2% trong số 522 cơ sở lưu trú được khảo sát đang thiếu nhân lực, với nguyên nhân chính là lương thấp và ít ngày nghỉ. Khảo sát của Teikoku Databank tháng 10/2025 cũng ghi nhận 59% ryokan, khách sạn và 53,4% nhà hàng thiếu lao động bán thời gian.

4 hướng Nhật Bản đang áp dụng

1. Mở cửa cho lao động nước ngoài qua chương trình Kỹ năng đặc định

Chương trình lao động Kỹ năng đặc định (Specified Skilled Worker – SSW) cho phép lao động nước ngoài làm việc trong các ngành thiếu người, gồm cả lưu trú và dịch vụ ăn uống. Theo số liệu sơ bộ của Cục Xuất nhập cảnh Nhật Bản đến cuối tháng 6/2026, có 425.961 lao động SSW loại 1, trong đó ngành dịch vụ ăn uống khoảng 49.060 người và lưu trú khoảng 2.556 người. Người Việt Nam chiếm 38,3%, nhóm đông nhất. Nhu cầu lớn đến mức theo SoraNews24, Nhật Bản đã tạm dừng tiếp nhận hồ sơ mới ngành ăn uống từ 13/4/2026 vì gần chạm hạn mức 5 năm.

2. Tự động hóa, nhưng có chọn lọc

Chuỗi nhà hàng Skylark triển khai robot phục vụ BellaBot tại hệ thống hơn 2.000 nhà hàng (theo nghiên cứu điển hình của nhà cung cấp Pudu Robotics). Tuy nhiên, bài học từ Henn na Hotel, khách sạn đầu tiên dùng robot làm việc được Guinness công nhận năm 2015, cho thấy giới hạn: khách sạn này đã phải cắt giảm hơn một nửa trong số 243 robot vì hỏng hóc và khách phàn nàn. Công nghệ hiệu quả nhất khi gánh việc lặp lại, không thay thế phần dịch vụ cần con người.

3. Thiết kế lại sản phẩm dịch vụ

Theo The Japan News (02/2025), khoảng 30 trong 110 ryokan thuộc hiệp hội ở suối nước nóng Kusatsu đã bán gói lưu trú không kèm bữa tối, khuyến khích khách ăn tối tại nhà hàng địa phương. Có nơi chỉ phục vụ bữa sáng, có nơi không mở hết phòng vì thiếu người. Đây là quyết định khó với mô hình ryokan truyền thống, nhưng giúp giữ chất lượng thay vì phục vụ dàn trải.

4. Cải thiện điều kiện làm việc

Khi nguyên nhân thiếu người được chỉ ra là lương thấp và ít ngày nghỉ, các doanh nghiệp buộc phải xem lại chế độ đãi ngộ, ngày nghỉ cố định trong tuần và cách sắp xếp ca để giữ chân lao động.

Việt Nam có thể học được gì?

Đào tạo đúng chuẩn trước khi thiếu người: nhu cầu lao động du lịch Việt Nam khoảng 60.000 người/năm trong khi đào tạo chỉ đáp ứng khoảng 20.000 (The Leader, 2026). Khoảng trống này cần lấp bằng đào tạo thực hành, không chỉ bằng tuyển dụng.
Giữ người bằng điều kiện làm việc: lương, ngày nghỉ, lịch ca ổn định là "công nghệ" rẻ nhất để giảm thiếu hụt.
Dùng công nghệ cho việc lặp lại: check-in, thanh toán, vận chuyển đồ ăn; dành con người cho tương tác với khách.
Thiết kế sản phẩm vừa sức đội ngũ: thà làm ít mà chuẩn hơn là làm nhiều mà hỏng trải nghiệm.
Cơ hội cho lao động Việt: người Việt là nhóm lao động SSW đông nhất tại Nhật. Kinh nghiệm và chuẩn mực họ mang về sau thời gian làm việc là nguồn nhân lực chất lượng cho ngành dịch vụ trong nước.

Kết luận

Bài học từ Nhật Bản không phải là "dùng robot thay người", mà là kết hợp nhiều giải pháp: mở nguồn lao động, công nghệ có chọn lọc, sản phẩm vừa sức và điều kiện làm việc tốt hơn. Với Việt Nam, chuẩn bị nguồn nhân lực bài bản ngay từ bây giờ là cách tránh rơi vào tình trạng "khách đông mà không đủ người phục vụ".

Đọc thêm: Singapore đào tạo nhân lực Hospitality như thế nào, và Việt Nam có thể học được gì? · Đội ngũ nghỉ việc liên tục: Manager nhà hàng – khách sạn nên nhìn lại điều gì?

Nguồn tham khảo: